Keloid tedavisi, iz ve yara tedavisi

İyileşmeyen (kronik) yaralar

Yaklaşık 30 gün içinde kapanmayan, sağlıklı iyileşme dokusu oluşturmayan açık yaralara kronik yara denir. İyileşmeyi geciktiren başlıca etkenler:

• Şeker hastalığı
• Toplardamar (venöz) ve atardamar yetmezliği
• Lenf ödemi
• Kortizon kullanımı ve bağ dokusu hastalıkları
• Radyoterapi hasarı
• Bası (yatak yaraları)
• Enfeksiyon, özellikle kemik iltihabı
• Deri kanserleri ve kötü beslenme

Nedeni ne olursa olsun tedavi, ölü dokunun temizlenmesiyle (debridman) başlar.

Bası yaraları

Uzun süre hareketsiz kalan hastalarda kemik çıkıntılarının üzerinde, en sık kuyruk sokumu, oturma kemiği ve kalça kemiği bölgesinde gelişir. Topuk, ense ve ayak bileği de risk altındadır. Belirli bir basıncın yaklaşık 2 saat sürmesi doku ölümüne yol açabilir.

Deri altındaki yağ ve kas dokusu bası karşısında deriden daha hassastır. Bu yüzden deride küçük görünen bir yaranın altında çok daha geniş bir hasar olabilir.

Tedavinin ilk adımı basının kaldırılmasıdır: düzenli pozisyon değişikliği ve havalı yatak. Bası kalkınca birçok yara iyileşir, ancak oluşan iz dokusu basıya daha duyarlı olduğu için tekrarlama sıktır. Büyük yaralarda doku nakli (flep) ile kalıcı onarım yapılır.

Bacak yaraları ve şeker hastalığı

Bacak yaralarının büyük çoğunluğu toplardamar yetmezliğinden kaynaklanır. Tedavide bacağın yükseltilmesi ve bası çorabı temeldir; iyileşmeden sonra da tekrarı önlemek için bası çorabı kullanılması önerilir.

Atardamar yetmezliğine bağlı yaralar yavaş iyileşir ve enfeksiyona daha yatkındır; dolaşımın değerlendirilmesi gerekir.

Şeker hastalarında sinir hasarı nedeniyle his kaybı olur ve küçük yaralar fark edilmeden büyüyebilir. İyi kan şekeri kontrolü yara iyileşmesini belirgin şekilde düzeltir.

İyileşmeyi bozan diğer etkenler

• Enfeksiyon: Ateş, hassasiyet, kızarıklık, şişlik ve akıntı enfeksiyon belirtileridir. Kapalı yarada toplanma yoksa antibiyotik verilir; iltihap birikimi varsa yara açılıp temizlenir. Antibiyotik kültür sonucuna göre seçilir.
• Beslenme: Yara iyileşmesi ek enerji ve protein gerektirir. A ve C vitamini ile çinko eksikliği iyileşmeyi bozar. Eksiklik yoksa ek vitamin almanın yara iyileşmesine bir etkisi yoktur.
• Obezite: Şeker hastalığından bağımsız olarak iyileşmeyi yavaşlatır.
• Kortizon: Özellikle yaralanmadan sonraki ilk günlerde iyileşmeyi bozar ve enfeksiyon riskini artırır.
• Kemoterapi ve radyoterapi: Bölünen hücreleri etkilediği için yara iyileşmesini yavaşlatır; radyoterapi alan bölgede doku zamanla incelir ve sertleşir.

Keloid ve hipertrofik skar nedir?

Normalde yara kapandığında iyileşme sinyalleri durur. Bu sinyaller durmazsa fazla iz dokusu oluşur.

Hipertrofik skar: Kabarık ve kırmızıdır, ancak yaranın sınırlarını aşmaz. Eklemler, göğüs kemiği, omuz ve boyun gibi gerginliğin fazla olduğu bölgelerde sık görülür. Zamanla kendiliğinden gerileyebilir; tam olgunlaşması 2 yılı bulabilir.

Keloid: Yaranın sınırlarını aşarak çevredeki sağlam deriye yayılır, kaşıntılı ya da ağrılı olabilir. İyi huylu bir tümör gibi yavaş ve sürekli büyür, kendiliğinden gerilemez. Kalıtsal yatkınlık vardır; kulak memesi tipik bir bölgedir. Çıkarıldıktan sonra tekrarlama riski yüksektir.

İzin görünümünü etkileyen etkenler: kesinin deri çizgilerine paralel olması, kapatılırken gerginlik olmaması, enfeksiyon ve kabuklanmanın önlenmesi ve güneşten korunma.

Keloid ve iz tedavisi yöntemleri

Korunma: Doğru cerrahi teknik, iyi yara bakımı, enfeksiyondan ve güneşten korunma temeldir. Risk taşıyan hastalarda silikon jel ya da silikon bant, hipoalerjenik bantlar ve gerektiğinde iz içine kortizon iğnesi kullanılır. Silikon jel ağrısız ve kolay uygulandığı için, özellikle çocuklarda, ilk seçenektir.

Tedavi:

• Yeni, kırmızı ve hafif kabarık iz: Silikon jel, bası ve gerekirse iz içine kortizon. Kızarıklık bir aydan uzun sürerse damar lazeri düşünülebilir.
• Çizgi şeklinde kabarık iz: Bası, silikon jel, kortizon ve lazer. Yeniden kesip dikme genellikle tekrarlama riski nedeniyle tercih edilmez; enfeksiyon ya da yara açılmasının eşlik ettiği durumlarda uygun olabilir.
• Geniş yanık izleri: Silikon jel, bası giysileri, fizik tedavi ve masaj; gerekirse Z-plasti, greft ya da flep ile cerrahi onarım.
• Keloid: Tek başına kesin başarılı bir tedavi yoktur. Erken kortizon iğneleri yardımcı olabilir. Cerrahi çıkarma sonrası kısa süreli, düşük dozlu radyoterapi tekrarlamayı azaltabilir. Büyük keloidlerde tekrarlama riski yüksektir ve hasta bu konuda önceden bilgilendirilmelidir.

Ameliyat yarası bakımı

• Dikişli yaralar ilk 24–48 saat kuru tutulur; sonrasında su ile temas edebilir.
• Pansumanlarda serum fizyolojik kullanılır.
• Yara, 3. haftada normal derinin yaklaşık %20'si, 6. haftada %70'i kadar güçlüdür. Karın ameliyatlarından sonra en az 6 hafta ağır egzersizden kaçınılmalıdır.
• Açık yaralar nemli ve temiz bir ortamda daha hızlı iyileşir. Hiçbir pansuman malzemesinin diğerlerinden belirgin şekilde daha hızlı iyileştirdiği gösterilmemiştir; doğru malzeme yaranın türüne göre seçilir.

Ankara'da yara, keloid ve iz tedavisi

Prof. Dr. Serdar Öztürk, yara, keloid ve iz tedavisi için muayeneleri Ankara Çukurambar'daki muayenehanesinde yapıyor; ameliyatlar Ankara'daki tam donanımlı hastane ameliyathanelerinde, anestezi uzmanı eşliğinde gerçekleştiriliyor. Pansuman, dikiş ve kontrollerin tamamı yine muayenehanede yapılır.

Muayenehane Çankaya ilçesinde, Muhsin Yazıcıoğlu Caddesi üzerindedir; Balgat, Ümitköy, Bilkent, Yenimahalle, Etimesgut ve Gölbaşı'ndan kolayca ulaşılabilir. Ankara dışından gelen hastalar için şehir dışından gelenler rehberine bakabilirsiniz. Randevu için 0532 464 67 81 numaralı telefondan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.